Küresel iklim değişikliği, sera gazlarının artmasıyla ortaya çıkan küresel ısınma fenomenidir.

Sera etkisi, CO₂, CH₄, N₂O gibi gazların güneş ışınlarını kısa dalga boyunda geçirip uzun dalga boyunda tutmasıyla oluşur. Bu, atmosferin ısınmasına ve iklim bozulmasına neden olur.

Küresel ısınmanın sonuçları: deniz seviyesinde yükselme, sık sık gerçekleşen aşırı hava olayları (kuraklık, sel), biyolojik çeşitliliğin azalması, tarımsal üretimin düşmesi.

Uluslararası çevre anlaşmaları:

• Kyoto Protokolü (1997): Sanayileşmiş ülkelerin sera gazı emisyonlarını %5,2 düşürmelerini zorunlu kıldı.


• Paris Anlaşması (2015): Sıcaklığı 2°C altında tutmayı, 1,5°C hedefine yönelik çabaları teşvik etti. Ülkeler kendi azaltım hedeflerini (NDC) belirleyerek başkalarına bağlı olmadan uygulama taahhütleri verir.

Asit yağmuru: SO₂ ve NOₓ gazlarının su, oksijen ve diğer bileşenlerle reaksiyona girerek H₂SO₄ ve HNO₃ oluşturması. Bu asitler yağışla toprağı, göller ve binaları etkileyerek ekosistemleri bozar.

Ozon deliği: CFC (kloroflorokarbon) ve halon gibi bileşikler stratosferde UV ışınımıyla ayrışarak ozon (O₃) moleküllerini yok eder. Ozon tabakasının zayıflaması, UV-B ışınlarının artmasına ve cilt kanseri, göz hastalıkları gibi sağlık sorunlarına yol açar.

ÖSYM sınav taktiği: CO₂ → küresel ısınma, CFC → ozon deliği, SO₂ → asit yağmuru eşleştirmelerini ezberleyin; bu tip soruları hızlıca doğru cevaplayabilirsiniz.