? AYT Fizik - Atışlar

Atışlar, yatay ve eğik olmak üzere iki temel türde incelenir. Her iki durumda da yatay ve düşey bileşenlerin bağımsız hareket yaptığına dikkat çekilir. Örneğin, bir top yatay atıldığında yatay bileşen (v_x) sürekli kalır (sürtünme yok) ve düşey bileşen (v_y) yerçekimi ivmesi a = 9.8 m/s² etkisiyle değişir. Eğik atışta ise başlangıç düşey hızı v_0y = v₀·sinα, yatay hızı v_0x = v₀·cosα şeklinde hesaplanır.

Maksimum yükseklik (h) için:
h = (v₀·sinα)² / (2g)

Havada kalma süresi (t) iki şekilde bulunur:
- Topların yerden atıldığı durumda: t = 2·(v₀·sinα) / g
- Başlangıç yüksekliği h₀ verildiğinde: t = [v₀·sinα + √((v₀·sinα)² + 2gh₀)] / g

Menzil (R) formülü:
R = (v₀²·sin2α) / g
Menzil, α = 45° açısı için maksimum olur.

**Sınav taktiği:** ÖSYM atış problemlerinde genellikle yere düşme süresi ya da yatay menzil sorar. Çözümde öncelikle düşey hareket üzerinde zamanı bulmak gerekir; çünkü yatay hareket bağımsız olarak zamanı aynı tutar. Örneğin, bir top v₀ = 20 m/s ve α = 30° açısıyla atılırsa:
1. v₀x = 20·cos30° ≈ 17.3 m/s (sabit)
2. v₀y = 20·sin30° = 10 m/s
3. t = 2·10 / 9.8 ≈ 2.04 s (yerde düşme süresi)
4. R = 17.3·2.04 ≈ 35.3 m (menzil)

Bu adımlar, atış problemlerini sistematik bir şekilde çözmek için kullanılmalıdır.