Büyük Patlama evrenin 13,8 milyar yıl önce sıfırdan başladığı teorisidir.

Radyoaktivite, atom çekirdeklerinin istemsiz olarak parçalanarak enerji ve parçacıklar salgıladığı doğal süreçtir.



Radyoaktif bozunumlar üç temel tipe ayrılır:

1. Alfa (α) bozunumu: Çekirdek 2 proton ve 2 nötron (α parçacığı) kaybeder. Kütle numarası ΔA = -4, atom numarası ΔZ = -2 azalır.

2. Beta (β⁻) bozunumu: Bir nötron protona dönüşerek bir elektron (β parçacığı) ve antineutrino salgılar. Kütle numarası değişmez (ΔA = 0), atom numarası ΔZ = +1 artar.

3. Gama (γ) bozunumu: Enerji fotonu (γ) yayılır, çekirdek enerji düzeyini düşürür. Kütle ve atom numarası değişmez (ΔA = ΔZ = 0).



Yarı ömür (t½), bir miktar radyoaktif madde’nin yarıya indiği zamanıdır. Yarı ömür formülü:

t½ = ln(2) / λ (λ: bozunma sabiti)

Alternatif olarak: N = N₀·(½)ⁿ (N: anlık aktivite, N₀: başlangıç aktivite, n: geçen yarı ömür sayısı).

Örnek: Bir izotopun yarı ömürü 10 yıl olsun. Kaç yarı ömür geçince kütle ¼’e düşer?

Çözüm: Kütle ½² = ¼ olduğundan, n = 2 yarı ömür gerekir. Toplam zaman: 2·t½ = 2·10 = 20 yıl.



Test taktiği: ÖSYM genellikle “kaç yarı ömür geçince …” soruları sorar. N=N₀·(½)ⁿ formülünden n = t / t½ çıkar; n değeri kaç yarı ömür olduğu anlamına gelir. Bu basit ilişkiyi ezberlemek yeterlidir.