Organik Kimya dersi, karbonlu bileşiklerin yapı, özellikleri ve tepkimelerini inceleyen temel bir bölümdür. AYT Kimya sınavında bu konu sıkça çıkar; özellikle fonksiyonel grupları ve tepkime türlerini tanıma becerisi gereklidir.



Fonksiyonel gruplar (FG), molekülün reaktivitesini belirleyen belirli atom gruplarıdır. Önemli FG’ler:

• Alkoller (-OH): Alkol sınıfı; örnek: etanol (C₂H₅OH).


• Karboksilik asitler (-COOH): Asit sınıfı; örnek: asetik asit (CH₃COOH).


• Esterler (-COOR): Esterleşme ürünü; örnek: metil asetat (CH₃COOCH₃).


• Amidler (-CONH₂): Amid sınıfı; örnek: formamid (HCONH₂).


• Aldehit ve ketonlar (=O): Aldehitlerde karbon alfa hidrojen taşır (örnek: etanal, CH₃CHO); ketonlarda iki alkil grubu bulunur (örnek: propanon, CH₃COCH₃).


• Aminler (-NH₂, -NHR, -NR₂): Amin sınıfı; örnek: metilamin (CH₃NH₂).

Adlandırma kuralları (IUPAC):

1. En uzun karbon zincirini belirleyin.

2. FG’yi içeren en düşük numaralı karbona sıfır yerleştirin.

3. Çift/katlı bağ içeren FG’ler önceliklidir (örnek: -COOH > -OH > =O).

4. Çoklu FG varsa, ana zinciri belirleyen FG ana grup olarak kabul edilir.

5. Yan gruplar ve diğer FG’ler sayıyla ve isimle belirtilir (örnek: 2‑metil‑3‑oksanon).



Tepkime türleri ve örnekler:

• Esterleşme (sabunlaşma): Alkol + karboksil asit → ester + su. Örnek: etanol + asetik asit ⇌ metil asetat + su. Sınavda “asetik asit + metanol ürünleri nelerdir?” sorusu yaygındır.


• İlave (addition): π bağlı iki atom arasına bir molekül eklenir. Örnek: alken + Br₂ → 1,2‑dibromobütan.


• Eliminasyon (elimination): İki atom arasındaki σ bağ kopar ve π bağ oluşur. Örnek: 2‑bromopropan + KOH → propen + KBr + H₂O.

Sınav taktiği: ÖSYM genellikle “hangi bileşik hangi sınıfa aittir?” (fonksiyonel grup tanıma) ya da “esterleşme tepkimesinin ürünleri nelerdir?” (tepki yönü ve ürün çifti) soruları sorar. %80’i bu iki konuyu kapsar; bu yüzden fonksiyonel grupları ve tepkime