Konu Özeti
Rasyonel Sayılar kesirli ifadelerdir; pay ve payda tamsayı, payda 0 olmaz.
Sadeleştirme için pay ve payda ortak bölenlerini sileriz. Örnek: 12/18 = 2/3.
Dört işlem:
• Toplama/Çıkarma: Ortak payda bulunur (paydalar çarpılarak bulunur). 5/6 + 1/4 = 10/12 + 3/12 = 13/12.
• Çarpma: Payları çarpın, paydaları çarpın. (2/5)·(3/7) = 6/35.
• Bölme: İkinci kesiri ters çevirip çarpın. (3/4)÷(2/5) = (3/4)·(5/2) = 15/8.
Negatif rasyoneller pay veya payda negatif olabilir; işaret çıkarılır. -3/7 = 3/-7.
Hızlı çözüm ipuçları:
- Payı 1 olan kesirleri doğrudan payda ile çarpın. 1/5 + 1/5 = 2/5.
- Ortak payda bulurken paydaların en küçük ortak katını (EKOK) kullanın; bu sayıda çarpma işlemi azalır.
- Negatif işaretleri sonunda tek seferde hesaplayın.
- Sadeleştirmede ortak faktörleri (2, 3, 5 vb.) göz önünde bulundurun çünkü sık sorulan sorularda bu faktörler bulunur.
Örnek soru: 3/8 - (-2/5) = 3/8 + 2/5 = 15/40 + 16/40 = 31/40.
Rasyonel sayılarla işlem yaparken paydaları eşitleme ve ortak faktörleri silebilmek hızı artırır.