Dolaşım sistemi, canlıların vücutlarındaki kanda ve lenfde bulunan maddeleri taşıyarak besin, oksijen, hormon ve atıkların yerlerine ulaştırmasını sağlayan yapıdır.
İki tür dolaşım sistemi vardır:
• İç dolaşım (kapalı dolaşım): Kandaki maddeleri kapalı kan damarlarıyla taşıyan sistem; omurgalılarda bulunur.
• Dış dolaşım (açık dolaşım): Sıvıların dolaşımı kapalı kan damarları yerine dokular arasında gerçekleşir; kabuklu deniz hayvanlarında görülür.
Omurgalıların kalbi ve kan damarları (arterler, venler, kapillerler) dolaşım sisteminin temel bileşenleridir.
• Kalp, kaslı bir pompadır; her pompalama döngüsünde kanı arterlerle gövdeye (sistemik dolaşım) ve akciğerlere (akciğer dolaşımı) gönderir.
• Kan, kırmızı ve beyaz kan hücreleri ile plazma içerir; oksijen ve besin taşıma, immünite ve sıcaklık denetiminde rol oynar.
• Lenf sistemi, lenf damarları ve lenf bezlerinden oluşur; sıvı dengesini, immüniteyi ve yağ emilimini destekler.
Önemli süreçler:
• Arteriyol ve kapillerler arasındaki difüzyon sayesinde oksijen, besinler hücrelere; CO2 ve atıklar hücrelerden alınır.
• Kalp kontraksiyonları, kanı basınç altında hareket ettirir; basınç 120/80 mmHg (sistol/diastol) normal değerler arasında değişir.
• Lenf dolaşımı, kas hareketi ve solunum ile yardımcı olur; lenf düğümleri patojenleri filtre eder.
Dolaşım sistemi, solunum, sindirim ve böbrek gibi diğer sistemlerle birlikte organizmanın homeostazisini sürdürmesine katkıda bulunur.
Dolaşım Sistemi
Özet: Dolaşım sistemi; kalp, damarlar ve kandan oluşur. Madde taşınması, gaz iletimi ve atıkların uzaklaştırılması bu sistemin temel görevleridir.
📌 Hızlı Çözüm
Kalp ve damar sorularında yön mantığını kur: büyük dolaşım vücuda, küçük dolaşım akciğere gider. Kan hücrelerini görevleriyle eşleştirerek seçenekleri hızla ele.
⚡ Kolay Çözüm
Alyuvar oksijen taşır, akyuvar savunma yapar, trombosit pıhtılaşmada görevlidir. Kalp dört odacıklıdır ve temiz-kirli kan akışı belli yönlerde ilerler.
💡 Örnek Soru
Kanın pıhtılaşmasında görevli yapı hangisidir? Çözüm: Trombositlerdir. Damar zedelenmesinde pıhtı oluşumunu başlatırlar.
❌ Yaygın Hatalar
Büyük ve küçük dolaşımı karıştırmak sık olur. Toplardamarların her zaman kirli kan taşıdığını sanmak yanlıştır. Alyuvar ile akyuvar görevleri de birbirine karıştırılmamalıdır.