Merkezi Sinir Sistemi (MSS), beyni ve sırt beygirini (spinal kord) içerir ve bilgiyi işleyen ana kontrol merkezidir.

Periferik Sinir Sistemi (PSS) ise MSS'ye bağlı olarak gövde ve uzuvlardaki sinir hücrelerini kapsar.



Sinir hücreleri (neuronlar) bilgiyi elektriksel sinyallerle taşırlar. Neuronun ana gövdesi (soma), uzun bir akson ve kısa dallanan dendritler içerir.



Uyarım dendritler ve soma üzerindeki reseptörler aracılığıyla alınır. Eğer uyarım eşik değeri aşılırsa, soma'da aksiyon potansiyeli oluşur ve akson boyunca nerve implizi olarak hızlıca iletilir.



Sinaptik iletişim: Aksondan gelen aksiyon potansiyeli nörotransmitter (ör. asetilkolin, glutamat) salgılar. Bu maddeler sinaptik boşluğu geçerek hedef hücredeki reseptörlere bağlanır, bu da post-sinaptik potansiyeli tetikler.



Refleks arkı basit bir MSS bileşeni: bir uyarı (ör. sıcaklık) PSS'den bir sensoril (afferent) nöron aracılığıyla MSS'ye, oradan bir motor (efferent) nöron üzerinden hedef organa (ör. kas) geri gönderilir.



Öğrenme ve bellek, nöronlar arasındaki sinaptik güçlendirme (long-term potentiation - LTP) ile sağlanır. Bu süreç, sıklıkla tekrarlanan uyarılarla meydana gelir ve uzun vadeli hafıza oluşturur.



Tipik TYT soruları:

- Sinir uyarımı iletişimini açıklayınız.

- Refleks ve gönüllü hareket arasındaki farkı gösterin.

- LTP mekanizmasını kısa bir örnek vererek anlatın.