Konu Özeti
Atmosfer yer yüzünü saran gaz tabakasıdır ve güneş ışınlarından gelen enerjiyi dağıtıp iklimi şekillendirir.
Atmosferin 4 katmanı vardır: troposfer (yağışlar, sıcaklık -60 °C’ye kadar düşer), stratosfer (ozon tabakası, 15 °C’ye kadar ısıtır), mezosfer ve termosfer.
İklim, uzun vadeli hava durumu ortalaması olarak tanımlanır ve enlem, yükseklik, denizden mesafe, rüzgar ve deniz akıntıları gibi faktörlerle belirlenir.
Türkiye’nin iklimi büyük ölçüde konumu ve arazi yapısıyla etkilenir:
- Karadeniz Bölgesi: ılıman deniz iklimi, yıllık yağış 1 000–2 000 mm, yazları nemli.
- Marmara & Ege: orta Akdeniz iklimi, yazlar kurak, kışlar ılık; yağış 500–800 mm.
- İç Anadolu: kıt kara iklimi, kışlar çok soğuk (-20 °C’ye kadar), yazlar sıcak (30 °C), yağış 300 mm’nin altında.
- Güneydoğu Anadolu: yarı kuru iklim, yağış 400 mm, yazlar sıcak, kışlar serin.
- Akdeniz Bölgesi: akdeniz iklimi, kışlar ılıman, yazlar sıcak ve kurak; yağış 500 mm’nin altında.
Harita bilgisinde izotahlar (sıcaklık) ve izobars (basınç) kullanılarak iklim bölgeleri görselleştirilir. Türkiye’nin doğu‑batı uzunluğu nedeniyle güneyde sıcaklık farkı 15 °Cye, kuzeyde ise 20 °Cye kadar çıkar. Bu nedenle iklim bölgeleri haritalarında Türkiye’nin kuzeyi daha yeşil (yağış fazla), güneyi daha kahverengi (kurak) gözükür.