16. yüzyıl ortalarından 19. yüzyıl ortalarına kadar süren bir süreçtir.
Bu dönemde devletin siyasi, ekonomik ve askeri gücü hızlı bir şekilde azalmıştır.

Kronolojik önemli tarihler:
- 1566: Sultan Süleyman Kanuni ölür, devşirme sistemi zayıflar.
- 1609: Edirne Olayı ile kapıkulu askerleri devlet işlerine karışmaya başlar.
- 1683: II. Viyana Kuşatması yenilgisi, Avrupa’daki Osmanlı üstünlüğünün sonu.
- 1699: Karlofça Antlaşması ile Habsburglar lehine büyük toprak kaybı.
- 1768-1774: Rusya ile Çıldır Antlaşması ve Akdeniz’te Rus deniz üstünlüğü başlar.
- 1826: V. Murad tarafından Yeniçeri Ocağı kaldırılır, askeri modernizasyon başlatılır.

Gerileme nedenleri:
- Devşirme sistemi ve kapıkulu askerleri iç çekişmeler.
- Avrupa’da sanayi devrimi, Osmanlı’da teknolojik gerileme.
- Toprak ve vergi yapısı çöker, ekonomik kriz.
- Yabancı devletlerin baskısı ve ulusal devletlerin çıkışı.

Yorum soruları için ipuçları:
- Nedenler sorusunda siyasi, ekonomik, sosyal ve askeri boyutları ayrı ayrı ele al.
- Karlofça Antlaşması ve Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması gibi kilidi açan olayları vurgula.
- Avrupa’daki sanayi devrimi ve teknolojik gelişmelerle Osmanlı’nın geriden gelmesini bağdaştır.

Örnek yorum:
Osmanlı’nın gerilemesi, kapıkulu askerlerinin (özellikle Yeniçeri Ocağı’nın) devlet işlerine müdahalesi ve Avrupa’da yaşanan sanayi devrimi gibi dış etkenlerle iç yapıdaki devşirme sistemi ve vergi sorunları arasındaki dengesizlikle doğrudan ilişkilidir. Karlofça Antlaşması gibi büyük toprak kayıpları, ekonomik gücü daha da zayıflatarak uluslararası arenada etkisini azaltmıştır.