7. yüzyılın son çeyreğinde başlayıp 8. yüzyılın başlarına kadar süren bir süreçtir.
İlk etkileşim Halife Osman dönemi (644‑656) ile Göktürk Kağanlığı arasında gerçekleşir. 651‑652 yıllarında İslam orduları Horasan ve Maveraünnehir’deki Türk kavimleriyle çatışır ve bazı Türk soyluları İslam’a giriş kararı alır.
684‑685 yılında Şam’da yapılan İkinci Fitne sırasında Yakubi gibi Türk asıllı komutanlar İslam ordularına katılır ve Doğu İslam ordularının başarılı komutanları olurlar.
751 yılında Talas Meydan Muharebesi ile Tang Hanedanı orduları yenilir; bu zaferin ardından İslam’ın Orta Asya’ya yayılması hızlanır.
İlk Türk Müslüman Devleti olarak kabul edilen Göktürk Kağanlığı’nın bir kolu olan Karluklar, 9. yüzyılın başlarında İslam’ı resmen kabul eder ve İslam kültürüne büyük katkıda bulunurlar.
İslamiyet kabul eden Türk kavimleri (Uygur, Karluk, Oğuz, Kıpçak vb.) İslam dünyasına askeri güç, bilgi ve kültürel zenginlik getirirler.
Yorum (çıkarım) soruları için ipuçları:
- Kronolojik sıra önemlidir: Osman dönemi (644‑656) → Horasan seferleri (651‑652) → Talas Muharebesi (751) → Karlukların kabulü (9. yüzyıl başı).
- “İslamiyet kabul eden Türkler” ifadesiyle kağanlık yapısının içten dönüşümine değinmek yeterlidir.
- Yakubi ve Talas gibi anahtar kelimeler sorularda sık görülür; bunları bold olarak hatırlayın.
- İslam kültürünün Türk dünyasına yayılması bağlamında bilim, matematik, astronomi gibi alanlarda Türklerin katkısını örnek vermek puan kazandırır.
- İslam’ın Orta Asya’ya girişi “İslam’ın doğu yönü” olarak da ifade edilebilir; bu ifadeyi altı çizili olarak kullanabilirsiniz.